SESSİZ ASTIM

Geçmeyen öksürüğün arkasında bazen duyulmayan bir hastalık vardır

Çocuklarda öksürük en sık görülen şikâyetlerden biridir. Her kış polikliniklerde aynı cümle tekrar edilir:

“Hocam hastalık geçti ama öksürük bitmedi.”

Ateş yoktur. Boğaz kızarıklığı yoktur. Akciğer filmi çoğu zaman temizdir. Ama öksürük devam eder. Bazen haftalarca. Bazen aylarca.

Aileler bunun nedenini anlamaya çalışırken farklı ihtimaller düşünülür. Reflü denir. Boğaz hassasiyeti denir. Uzamış enfeksiyon denir. Hatta bazı çocuklar için “bünyesi böyle” cümlesi bile kurulur.

Oysa birçok çocukta bu tablo fark edilmeyen bir astımın ilk işaretidir.

Astım her zaman nefes darlığı yapmaz

Astım dendiğinde çoğu kişinin aklına aynı tablo gelir: nefes darlığı, hırıltı, solunum sıkıntısı. Gerçekten de klasik astım tablosu budur. Ancak çocukluk çağında astım her zaman bu kadar belirgin değildir. Bazı çocuklarda hastalık çok daha sessiz ilerler. Bu tablo tıpta çoğu zaman öksürük baskın astım olarak tanımlanır ve temel hastalık yine astımdır.

Bu çocuklarda:

uzun süren kuru öksürük

özellikle gece artan öksürük

koşunca başlayan öksürük

enfeksiyon sonrası uzayan öksürük

gibi belirtiler görülür. Ama belirgin nefes darlığı olmayabilir. Bu yüzden hastalık çoğu zaman fark edilmez.

Öksürüğün dili vardır

Deneyimli bir hekim için öksürük sadece bir belirti değildir; aynı zamanda bir ipucudur. Astımda görülen öksürüğün bazı karakteristik özellikleri vardır. Genellikle gece artar. Sabaha karşı belirginleşir. Koşma, gülme veya egzersiz sonrası ortaya çıkabilir.

Bazı çocuklar gece uykudan öksürükle uyanır. Bazıları ise sabah kalktığında uzun süre öksürür. Aileler çoğu zaman bunu fark eder ama anlamlandırmakta zorlanır. Çünkü çocuk gün içinde oldukça iyi görünür. İşte bu nedenle astım bazen gündüz saklanan bir hastalık gibidir.

Enfeksiyon sonrası bitmeyen öksürük

Çocuklarda viral enfeksiyonlar oldukça yaygındır. Çoğu zaman bu enfeksiyonlar birkaç gün içinde düzelir. Fakat bazı çocuklarda hastalık geçtikten sonra öksürük haftalarca devam eder. Bu durum özellikle alerjik zemini olan çocuklarda daha sık görülür. Çünkü enfeksiyon hava yollarındaki hassasiyeti artırır ve astım eğilimi olan çocuklarda öksürük daha uzun sürebilir. Bu nedenle bazı çocuklar her enfeksiyon sonrası haftalarca öksürür.

Alerji ve astım aynı hikâyenin iki bölümü olabilir

Alerjik hastalıklar çoğu zaman birbirine bağlıdır. Burunda başlayan alerjik süreç yani Alerjik Rinit zaman içinde alt solunum yollarını da etkileyebilir. Bu nedenle alerjik riniti olan bazı çocuklarda ilerleyen yıllarda astım gelişebilir. Bu durum tıpta “tek hava yolu” kavramı ile açıklanır. Çünkü burun, sinüsler ve akciğerler aslında aynı solunum sisteminin farklı parçalarıdır. Bir bölgede başlayan inflamasyon zamanla diğer bölgelere de yayılabilir.

Sessiz ilerleyen hastalıklar

Tıpta bazı hastalıklar çok gürültülü ilerler. Yüksek ateş yapar, belirgin bulgular oluşturur, hemen dikkat çeker. Ama bazı hastalıklar sessizdir. Astımın bazı formları da böyledir. Çocuk günlük hayatına devam eder. Okula gider, oynar, güler. Ama arada bir öksürür. Bazen gece uykudan öksürükle uyanır. Bazen koşarken öksürür. Bu belirtiler tek başına küçük görünür. Ama bir araya geldiğinde aslında önemli bir tabloyu işaret edebilir.

Tanı neden gecikir?

Sessiz astımın en önemli özelliği tanının çoğu zaman gecikmesidir. Çünkü:

nefes darlığı yoktur

hırıltı belirgin değildir

akciğer muayenesi normal olabilir

Bu nedenle çocuklar uzun süre farklı tanılarla takip edilebilir. Oysa doğru değerlendirme yapıldığında hastalık oldukça iyi kontrol edilebilir.

Çocuklar öksürerek büyümemeli

Toplumda sık duyulan bir cümle vardır: “Çocuk bu, öksürür.”

Elbette çocuklar zaman zaman öksürür. Enfeksiyonlar, hava değişimleri ve çevresel faktörler bunu tetikleyebilir. Ama uzun süren, tekrarlayan veya gece artan öksürükler her zaman dikkatle değerlendirilmelidir. Çünkü bazen bu öksürükler yalnızca bir belirti değildir. Bir hastalığın sessiz habercisi olabilir.

Son söz

Çocukluk çağında bazı hastalıklar bağırmaz. Sadece küçük işaretler bırakır. Astım da bazen böyle bir hastalıktır. Bir çocuk sürekli öksürüyorsa, özellikle gece öksürüyorsa veya her enfeksiyon sonrası haftalarca öksürük devam ediyorsa şu soru mutlaka sorulmalıdır:

Bu sadece bir öksürük mü? Yoksa sessiz bir astım mı?

Çünkü bazen bir hastalığı fark etmek için en önemli şey belirtileri duymak değil, onları doğru okumaktır.