ÇOCUKLARI HANGİ OYUNLAR GELİŞTİRİR?

Koşan Çocuk mu, Düşünen Çocuk mu?

Bir çocuğun iyi gelişmesi için ne yapmalı sorusu, çoğu zaman yanlış bir yerden başlıyor. Daha doğrusu, sorunun kendisi bizi baştan yanıltıyor. Çünkü ebeveynler, çocuk gelişimini iki ayrı kefeye koymayı seviyor:

Bir tarafta terleyen, koşan, tırmanan çocuklar… Diğer tarafta düşünen, odaklanan, masa başında kalan çocuklar… Ve sonra o meşhur soru geliyor:

“Hangisi daha faydalı?”

Oysa çocuk gelişimi, karşı karşıya konmuş iki oyun türüyle değil; birbirini besleyen süreçlerle ilerler. Sorulması gereken soru şudur:

Bir çocuk, oyunla neyi inşa eder?

Fiziksel oyun: Sadece beden mi gelişir?

Fiziksel oyun denince akla hemen koşmak, zıplamak, tırmanmak gelir. Oysa bu oyunların asıl katkısı, kas gücünden çok daha fazlasıdır. Bir çocuk bedenini kullanarak oynadığında, sadece enerji boşaltmaz; beynini düzenler.

Koşan bir çocuk, denge kurmayı öğrenir. Tırmanan bir çocuk, risk hesaplamayı öğrenir. Top oynayan bir çocuk, sıra beklemeyi, kaybetmeyi, tekrar denemeyi öğrenir.

Fiziksel oyun, çocuğun beden algısını güçlendirir. Bedenini tanıyan çocuk, duygularını da daha iyi tanır. Bu nedenle hareket eden çocuklar genellikle daha iyi uyur, daha iyi odaklanır ve hayal edildiğinin aksine daha sakinleşebilir. Hareket, bazı çocuklar için dikkat dağınıklığı değil; dikkate giden yolun kendisidir.

Zihinsel oyun: Sessizlik her zaman odak mıdır?

Zihinsel oyunlar çoğu zaman daha “akıllı” oyunlar gibi sunulur. Yapbozlar, strateji oyunları, masa başı etkinlikler… Elbette bunların da çocuğa katkısı büyüktür. Ancak burada da sık yapılan bir hata vardır: Zihinsel oyunu, hareketsizlikle eş tutmak.

Bir çocuk bir oyuna odaklanıyorsa bu her zaman zihinsel olarak geliştiği anlamına gelmez. Aynı şekilde, bir çocuk yerinde duramıyorsa bu da düşünmediği anlamına gelmez.

Zihinsel oyunlar çocuğa plan yapmayı, sıralama becerisini, sabretmeyi öğretir. Ama bu oyunlar, çocuğun yaşına, mizacına ve o anki ihtiyacına uygun değilse; gelişim yerine zorlanma yaratır.

Bazı çocuklar düşünerek oynar. Bazı çocuklar hareket ederek düşünür. Ve bu fark, bir sorun değil; bir özelliktir. Asıl mesele: Oyunun türü değil, çocuğun oyundaki hâli.

Bir oyunun geliştirici olup olmadığını belirleyen şey, fiziksel ya da zihinsel olması değildir. Belirleyici olan şudur:

Çocuk o oyunda nasıl bir çocuk oluyor?

Oyun sırasında;

Merak ediyor mu?

Deniyor mu?

Hata yapmasına izin var mı?

Kendi ritmini bulabiliyor mu?

Eğer bir oyun çocuğu sürekli düzeltmeye, yetiştirmeye, hızlandırmaya zorluyorsa; en “eğitici” görünen oyun bile gelişimi beslemez. Tersine, çocuğun oyunla kurduğu ilişkiyi zedeler. Çocuk oyun oynarken “daha iyi” olmaya değil, kendisi olmaya alan bulmalıdır.

Yanlış soru: “Hangisi daha faydalı?” Doğru soru: “Bu çocuk neye ihtiyaç duyuyor?”

Bazı çocuklar bir gün boyunca oturmuştur; beden oyununa ihtiyaç duyar. Bazı çocuklar gün boyu koşturmuştur; sakinleşmeye, zihinsel oyuna ihtiyaç duyar.

Gelişim, tek tip oyunla değil; dengeyle olur. O dengeyi kurmak da çocuğu başka çocuklarla değil, kendisiyle kıyaslayarak mümkündür.

Her çocuğun oyunu, onun dili gibidir. Dinlemeden yönlendirdiğinizde, o dili bozarsınız.

Son Söz

Çocukları geliştiren oyunlar, kataloglardan seçilmez. Kutuların üzerinde yazan vaatlerle değil, çocuğun oyun içindeki varlığıyla anlam kazanır. Koşan çocuk düşünebilir. Düşünen çocuk hareket etmek isteyebilir. Gelişim; bedeni, zihni ve duyguyu ayırarak değil, birlikte taşıyarak olur.

Belki de soruyu baştan değiştirmeliyiz:

“Bu çocuk hangi oyunda kendini daha çok çocuk hissediyor?”

Çünkü en çok gelişen çocuklar, en çok oynayabilenlerdir.