BİTKİSEL TAKVİYELER NE ZAMAN DESTEK, NE ZAMAN RİSK?

“Doğal” Olan Her Şey Masum mu?

Son yıllarda çocuk polikliniklerinde tıbbi sorulardan önce şu cümle duyuluyor:

“Hocam, zaten bitkisel veriyoruz.”

Bu cümle bazen bir güvenle, bazen bir savunmayla, bazen de bir umutla söyleniyor. Çünkü modern ebeveynlikte “bitkisel” kelimesi, zararsızlıkla eş anlamlı hâle geldi. Ama tıpta bazı kelimeler vardır; ne kadar masum görünürse, o kadar dikkatli ele alınmalıdır. Bitkisel de onlardan biridir.

Bitkisel, “Zararsız “ Değildir

En temel yanlış anlamayla başlayalım. Bir ürünün bitkisel olması, onun etkisiz olduğu anlamına gelmez. Aksine, bitkisel ürünler biyolojik olarak aktif maddeler içerir. Yani vücutta bir şey yaparlar. Ve bir şey yapan her madde, doğru kullanıldığında destek, yanlış kullanıldığında risk olabilir. Sorun tam da burada başlar: Etkisini ciddiye almadığımız şeyi, kontrol etmeyi de ihmal ederiz.

Takviye Nedir, Tedavi Nedir? Bu Çizgi Neden Karıştı?

Bitkisel takviyeler, adından da anlaşılacağı gibi takviyedir. Yani eksik olanı tamamlamak için vardır. Tedavinin yerine geçmek için değil. Ama pratikte tablo farklıdır; Astımı olan çocukta inhaler yerine, alerjisi olan çocukta düzenli tedavi yerine, sık enfeksiyon geçiren çocukta sistemli takip yerine “bitkisel bir şeyler” eklenir. Ve zamanla eklenen şey, yerine geçen şeye dönüşür. Bu noktada risk başlar.

En Tehlikeli Cümle: “Zaten Doğal”

“Zaten doğal” ifadesi, tıbbi düşünceyi susturan bir cümledir. Oysa doğada bulunan pek çok madde, yanlış dozda son derece toksiktir. Bitkisel ürünler:

• Karaciğerde metabolize edilir

• Böbrekten atılır

• Diğer ilaçlarla etkileşebilir

Ama çoğu zaman dozları net değildir. Standartları değişkendir. İçerikleri ürünler arasında farklılık gösterir. Ve çocuk bedeni, erişkine göre çok daha hassastır.

Hangi Durumlarda Destek Olabilir?

Bilimsel zeminde konuşursak, bitkisel takviyeler bazı durumlarda tamamlayıcı rol oynayabilir:

• Hafif bağışıklık desteği gereken dönemlerde

• Sık enfeksiyon sonrası toparlanma sürecinde

• Beslenme ile yeterince alınamayan bazı bileşenlerde

Ama bu her çocuk için otomatik bir gereklilik değildir. Takviye, çocuğun ihtiyacına göre seçildiğinde anlamlıdır. Moda olduğu için değil.

Ne Zaman Risk Oluşturur?

Bitkisel takviyeler şu durumlarda risklidir:

• Tanı geciktiriyorsa

• Asıl tedavinin yerini alıyorsa

• Birden fazla ürün aynı anda kullanılıyorsa

• Uzun süre, kontrolsüz veriliyorsa

• “Bir şey yapıyor olma duygusunu tatmin etmek için kullanılıyorsa

Bu durumda takviye, destek olmaktan çıkar; belirsizliğe dönüşür.

Çocuklarda En Sık Yapılan Hata: Hepsini Bir Arada Vermek

Son yıllarda sık gördüğümüz bir tablo var: Bir çocuk, aynı anda üç-dört farklı bitkisel ürün kullanıyor.

Bağışıklık şurubu, bitkisel damla, yağ karışımı, bir de vitamin… Ama beden bu karmaşayı destek olarak algılamaz. Yük olarak algılar. Çocuk metabolizması, sadeliği sever. Az, net ve gerekliyse.

Asıl Kaçırılan Nokta

Bitkisel takviyeler konuşulurken, çoğu zaman asıl mesele gözden kaçar: Bu çocuk neden takviyeye ihtiyaç duyuyor?

• Sürekli hasta mı?

• Uyku mu yetersiz?

• Beslenme mi düzensiz?

• Kronik bir durum mu var?

Bu sorular yanıtlanmadan, hiçbir ürün gerçek bir çözüm olmaz. Takviye, sistemin yerine geçemez. Ancak sistemin eksik kaldığı yerde anlam kazanır.

Son Söz

Bitkisel takviyeler ne mucizedir, ne de bütünüyle zararlıdır. Doğru çocukta, doğru zamanda, doğru amaçla kullanıldığında destek olabilir. Ama bilinçsizce kullanıldığında, en masum görünen ürün bile sessiz bir risk hâline gelebilir. Belki de şu soruyla bitirmeliyiz:

“Bu ürünü gerçekten çocuğum için mi veriyorum, yoksa belirsizlikle baş etmek için mi?”

Çünkü çocuk sağlığında en güçlü destek, ne şişede ne de raftadır. En güçlü destek, doğru soruyu sormaktır