BİR ÇOCUK DOKTORUNUN YAZ TATİLİ REÇETESİ

Bazı reçeteler ilaç içermez

Yaz mevsimi yaklaşınca poliklinikte ilginç bir değişim olur. Kış boyunca ateşi, öksürüğü, enfeksiyonları konuşuruz. Yaz gelince sorular değişmeye başlar.

"Güneş kremi hangisi olsun?"

"Denize ne kadar girebilir?"

"Tatilde nelere dikkat edelim?"

Yıllardır çocuklarla çalışan bir hekim olarak bu soruların hepsini önemsiyorum. Ama bazen içimden geçen reçete çok farklı oluyor. Çünkü bazı çocukların ihtiyacı olan şey yeni bir vitamin değil, yeni bir çocukluk deneyimi. Belki de uzun zamandır ilk kez gerçekten çocuk olabilecekleri bir yaz.

Bugün bana "Bu yaz çocuğum için tek bir reçete yazacak olsanız ne yazardınız?" diye sorsalar, muhtemelen cevap kimseyi şaşırtacak kadar tıbbi olmazdı. Belki de reçetenin ilk satırına şöyle yazardım:

"Daha fazla çocukluk."

Birinci doz: Bol miktarda açık hava

Son yıllarda çocukların hayatında dikkatimi çeken şeylerden biri şu:

Hiçbir nesil bu kadar konforlu büyümedi. Ama hiçbir nesil bu kadar az dışarı çıkmadı. Çocuklar artık daha fazla zamanlarını kapalı alanlarda geçiriyor. Evde. Arabada. Kursta. Alışveriş merkezinde. Tablet karşısında. Oysa insan yavrusu biyolojik olarak kapalı alan için tasarlanmadı.

Çocuk dediğiniz şey koşmak ister. Tırmanmak ister. Terlemek ister. Rüzgârı hissetmek ister. Toprağa basmak ister. Bu yüzden yazın en güçlü ilacı çoğu zaman eczanede değil, evin dışında bulunur.

İkinci doz: Her gün biraz sıkılmak

Belki de modern ebeveynliğin en zorlandığı konulardan biri bu. Çocukların canının sıkılmasına izin vermiyoruz. Sıkıldığı an ekran açılıyor. Yeni oyuncak geliyor. Yeni aktivite planlanıyor. Yeni kurs bulunuyor. Ama çocuk gelişimi açısından can sıkıntısı bazen son derece değerli bir duygudur. Çünkü yaratıcılığın başlangıcı çoğu zaman can sıkıntısıdır. Çocuk kendi oyununu üretmeyi, kendi dünyasını kurmayı, kendi eğlencesini yaratmayı tam da o boşluk anlarında öğrenir. Bugün birçok çocuğun programı yetişkinlerden daha yoğun. Ve bazen düşünüyorum:

Acaba çocuklarımızı eğlendirmeye çalışırken hayal kuracak alanlarını mı azaltıyoruz? Bu yüzden yaz reçetesinin ikinci maddesi basit:

‘’Her gün biraz sıkılmak.’’

Üçüncü doz: Kirlenmek serbest

Bazı aileler bunu okuyunca gülümseyecek. Ama gerçekten öyle. Çocukluk biraz da kirlenmektir. Çamura basmaktır. Kuma oturmaktır. Dizini çizmek, üstünü başını kirletmek, denizden saçları tuzlu çıkmaktır. Çünkü çocuklar dünyayı temiz kalarak değil, deneyimleyerek öğrenir.

Son yıllarda çocukları birçok tehlikeden korumaya çalışırken bazen deneyimlerden de uzaklaştırıyoruz. Oysa gelişim yalnızca bilgiyle olmaz. Temasla olur. Deneyimle olur. Yaşanmışlıkla olur.

Dördüncü doz: Ekran yerine gerçek hayat

Bir çocuk doktoru olarak ekranların bazı çocukların hayatında ne kadar merkezi hale geldiğini görüyorum. Aslında sorun ekran değil. Sorun ekranın hayatın yerini alması. Çünkü hiçbir video gerçek arkadaşlığın yerini tutamaz. Hiçbir uygulama saklambaç oynatamaz. Hiçbir algoritma bir ağaca tırmanmanın heyecanını veremez.

Çocuk beyninin ihtiyaç duyduğu şey sadece bilgi değildir. Deneyimdir. Bu yüzden yaz tatili boyunca ekran süresini azaltmanın asıl amacı teknolojiyle savaşmak değildir. Çocukluğu geri kazanmaktır.

Beşinci doz: Akşam yorgunluğu

Bugün birçok çocuk fiziksel olarak yorulmuyor. Ama zihinsel olarak tükeniyor. Bu ikisi aynı şey değil. Çocukların koşmaya, hareket etmeye, enerjilerini boşaltmaya ihtiyacı var. Çünkü en kaliteli uyku çoğu zaman en pahalı yatakta değil, en güzel oynanmış günün sonunda gelir. Eskiden çocuklar yatağa gitmek istemezdi. Şimdi bazı çocuklar uyuyamıyor. Aradaki farkı düşünmeye değer.

Altıncı doz: Arkadaş

Bu reçetenin belki de en önemli maddesi. Çocuk gelişiminin en güçlü araçlarından biri başka bir çocuktur. Arkadaşlık sadece eğlence değildir. Paylaşmayı öğretir. Beklemeyi öğretir. Kaybetmeyi öğretir. Kazanmayı öğretir. Empatiyi öğretir. Hiçbir kursun veremeyeceği birçok beceri bazen iki çocuğun bir topun peşinde koşarken yaşadıklarında saklıdır. Bu yüzden yaz tatilinde çocuklara sadece aktivite değil, arkadaş da lazım.

Yedinci doz: Biraz özgürlük

Belki de en çok eksilen şeylerden biri bu. Çocukların hayatı giderek daha fazla planlanıyor. Daha fazla denetleniyor. Daha fazla yönlendiriliyor. Oysa büyümenin bir parçası da küçük kararlar verebilmektir. Ne oynayacağına karar vermek. Kendi oyununu kurmak. Kendi macerasını oluşturmak. Yaz tatili bunun için harika bir fırsat olabilir.

Son Söz

Bugün gerçekten bir reçete yazacak olsam, muhtemelen üzerinde ilaç isimleri olmazdı.

Şöyle yazardı:

Bol açık hava.

Günde en az birkaç saat gerçek oyun.

Bir miktar güneş.

Bir avuç kum.

Biraz çamur.

Bol hareket.

İyi arkadaşlar.

Akşam gelen tatlı bir yorgunluk.

Ve mümkün olduğunca az ekran.

Çünkü bazı tedaviler vardır ki eczanede satılmaz. Bazı ilaçlar vardır ki kutuların içinde değil, hayatın içinde bulunur. Ve belki de bu yaz çocuklarımıza verebileceğimiz en büyük hediye; yeni bir oyuncak, yeni bir kurs ya da yeni bir ekran değil...

Biraz daha çocukluk olabilir.