ECZACILAR NEDEN BAZEN DOKTORUN YAZDIĞI İLACI VERMEZ?

EŞDEĞER İLAÇ YANLIŞ İLAÇ DEĞİLDİR

Aşağı yukarı hepimizin başına gelmiştir. Doktora gidersin. Muayene, teşhis, reçete. Doktor ilacı yazarken senin adına bir karar verir ve sen de buna güvenirsin. Zaten hasta olmanın özü biraz da budur: Karar verme yükünü geçici olarak başkasına bırakmak.

Sonra eczaneye gidersin. Reçeteyi uzatırsın. Eczacı reçeteye bakar, ekrana bakar, raflara yönelir. Sen hâlâ doktorun yazdığı ilacın geleceğini düşünürken, eline bambaşka bir kutu tutuşturulur. İsmi farklıdır, ambalajı farklıdır, hatta ilk bakışta başka bir hastalığın ilacı gibi durur.

İtiraz etmezsin, sadece sorarsın:

“Doktorun yazdığı bu muydu?”

Cevap hazırdır:

“Bunun aynısı.”

Bu ülkede “aynısı” kelimesi, açıklamanın yerini tutar. Aynısı dendi mi, soru sormak gereksiz kabul edilir. Sanki aynılık, hastanın bilgilendirilme ihtiyacını otomatik olarak ortadan kaldırır.

Bir adım daha atarsın:

“İsmi neden farklı?”

Orada da kapı kapanır:

“Etken maddesi aynı.”

Etken madde, eczanelerde son sözdür. Her şey onun etrafında döner. Doktorun tercihi, hastanın endişesi, alışkanlığı, güven duygusu bu kelimenin yanında tali detaylar sayılır.

Oysa mesele ilacın işe yarayıp yaramaması değil sadece. Mesele, hastaya ne verildiğini bilip bilmediğidir. Çünkü hasta, raftan ürün alan bir müşteri değildir. Vücuduna bir madde alıyordur. Bunun adını bilmek, neden değiştiğini anlamak ister. Bu, şımarıklık değil, en doğal haktır.

Ama kimse sana şunu sormaz:

“Doktorun yazdığı ilacı mı istiyorsun, muadilini mi?”

“Bu değişiklik seni rahatsız eder mi?”

“İstersen doktoruna danışalım mı?”

Çünkü sistem konuşmak üzerine değil, hız üzerine kuruludur. Reçete hızlı kapanır, sıra ilerler, konu biter. Hastanın kafasında kalan soru işaretleri ise eve taşınır.

Hasta eve gider. İlacı masaya koyar. Kutuyu evirir çevirir. İnternete bakar. Forum okur. Yorumlara dalar. Hastalık bir süre sonra grip olmaktan çıkar, “Acaba yanlış ilaç mı aldım?” sorusuna dönüşür.

İşin ironik yanı şudur. Doktor ilacı seçerken sorumluluk alır. Eczacı muadil verirken sorumluluk almadığını düşünür. Oysa ikisi de hastanın hayatına dokunur. Aradaki fark, birinin bunu hastaya anlatması, diğerinin çoğu zaman anlatmamasıdır.

Oysa yapılması gereken son derece basittir.

Hastaya bilgi vermek.

Tercih hakkı tanımak.

Kısacası, muadili dayatmak değil, muadili anlatmak.

Çünkü “bu da olur” demekle, “istersen bu da var” demek arasında büyük bir fark vardır.

Evet, muadil olur. Evet, etken maddesi aynı olabilir. Ama hasta da insandır.

Ve insan, kendisiyle ilgili verilen kararın ne olduğunu bilmek ister.

İşte, mesele de tam olarak da budur.

EŞDEĞER İLAÇ YANLIŞ İLAÇ DEĞİLDİR

“Eşdeğer ilaç yanlış ilaç değildir” doğru bir cümledir. Ama eksiktir.

Doğru olan şudur:

Eşdeğer ilaç bilgi verilerek verildiğinde sorun olmaz.

Hasta ne aldığını bilirse güvenir.

Bilmezse, en doğru ilaç bile şüpheye dönüşür.

Mesele ilacın muadil olması değil, hastanın muhatap alınmamasıdır.