Geçmişte Kudüs Şehrine Hakim Olmuş Şahsiyetler Hakkında Hatırlatmalar

Kur’an-ı Kerim’in mushaf haline getirilmesini ilk halife Ebubekir’e tavsiye eden bu yolda icraatlara sev eden kişi de Hz. Ömer olmuştur. Bu özelliğiyle de Kur’an’ın mushaf haline getirilmesini sağlayan kişinin de Ömer olduğunu söylemek mümkündür.

Bütün bu anlatımlardan sonra tekrar vurgulamak isterim ki Hz. Ömer İslamiyet’i Kudüs’e hakim kılmış, devrinde İslam sahalarının genişletilmesi konusunda icraatlar da bulunmuştur. Ne var ki İslam dünyasındaki Emeviciliğin, Arapçılığın temelini o atmış, Emevi ailesiyle ehlibeyt arasındaki can düşmanlığını kabaca Sünni-Şii düşmanlığını o başlatmıştır.

Daha önce de belirttiğimiz gibi Ömer devrinde ele geçen Kudüs daha sonrasında tekrar Hristiyanlar eline geçmiştir. Dört halife devri Emevi devri sırasında Kudüs’e İslamlar hakimdir. Ne var ki Ömer’in tohumlarını attığı Şii- Sünni çatışmaları Emevilerden sonra İslam halifeliğini ele geçiren Abbasîler zamanında İslam dünyasının bütünlüğünü parçalamıştır. Öyle ki Abbasî halifeleri Bağdat’a hakimken Mısır ve Libya taraflarında Şii Fatımi halifesi ortaya çıkmıştır.

Hatta Bağdat’a Şii Büvehiyler hakim olmuş Abbasî halifeliğini bu durumdan büyük Selçuklu hükümdarı Tuğrul Bey kurtarmıştır. Ama uzun süre Mısır, Suriye, Filistin sahalarında Şii Fatımi halifesi söz sahibi olmuş, dolayısıyla Kudüs Sünni dünyadsından ayrılıp Şii dünyasına geçmiştir. Üstelik tam bu sıralarda başlayan Haçlı Seferleri neticesinde Kudüs Hristiyanların eline geçmiş, Kudüs’te bir Latin krallığı kurulmuştur. Kudüs bölgesi ve şehri İtalya’daki papalığın hakim olduğu saha olmuştur.

Kudüs’ü Hristiyanların elinden alacak olan şahsiyet yine Ömer hakkında bugün övgüler düzen kişilerin övdüğü Selahattin Eyyubi alacaktır. Selahattin Eyyubi Kudüs’ü İslam dünyasına kazandıran kişidir. Ancak Selahattin Eyyubi hakkında etnik köken bakımından farklı ifadeler mevcuttur. Selahattin Eyyubi Türk müdür?, Arap mıdır?, Kürt müdür? tartışmaları mevcuttur. Selahattin Eyyubi’nin kişiliği konusunda daha önceki bir yazımda detaylı olarak bilgi verdiğimden ilk kökeni konusunda etnik kökeni konusunda detaya girmeden icraatlarıyla ilgili bilgilere değinmek istemekteyim.

Selahattin Eyyubi İslam dünyasında gücünü kaybeden Abbasî halifeliğinin İslam dünyasında tekrar önem kazanmasını sağlayan yönetici olmuştur. Selahattin Eyyubi bir kabileden oluşturduğu Anadolu ve İran dışındaki İslam dünyasına hakim olan devletini oluştururken ilk yaptığı önemli iş tabi olduğu Zengi devletinin temsilcisi olarak bulunduğu Şii-Fatımi devletinin başında bulunan Fatımi halifesini eevredışı bırakarak onun emri altındaki Mısır ve kuzey Afrika’daki hatta bir oranda Suriye, Filistin sahasındaki İslam dünyasını tekrar Bağdat’taki halifesinin dini hükümlerine bağlı kılan Selahattin Eyyubi tabisi bulunduğu Zengi sultanı Nurettin Zengi ölünce gelişen olaylardan istifade babasının adıyla söylenen Eyyubi sultanlığını kurmayı başaran Selahattin Eyyubi bir oranda Sünni dünyasını İslam dünyasında hakim kılarken kendi emri altında oluşturacağı devletinde dini açıdan Abbasî halifesi siyasi açıdan kendisi hakim olmak üzere geniş bir devlet oluşturacaktır.

Bu iki başlı yönetimle tek devlet içerisinde dini yönetimle siyasal yönetimi birbirinden ayrı kılarak devletinin bünyesinde bir nevi laik bir sistem oluşturmuştur demek mümkündür. Selahattin Eyyubi’nin tarihte ünlenmesinin en önemli sebebi 1. Haçlı seferi sonunda hatta bazılarına göre 2. Haçlı seferi sırasında Kudüs’ü ele geçiren haçlıların oluşturduğu devleti ortadan kaldırıp Kudüs’e hakim olması sebebiyledir.

Hakikaten İslam dünyasında Kudüs’ün Hristiyanlar elinden alınması için elinden geleni yapan hatta bu uğurda hayatını tehlikeye atan Selahattin Eyyubi’nin Filistin topraklarının İslamların eline geçmesini sağlayan önemli bir kişi olduğunu da söylemek gerekir düşüncesindeyim. Kudüs’e hakim olduktan kısa bir süre sonra devletinin topraklarını genişleten Selahattin Eyyubi İran dışında Güneydoğu Anadolu topraklarının bir kısmı dışında Ortadoğu’ya hakim olan devletini Eyyubi hanedanına mensup prenslere idari açıdan taksim eden Selahattin Eyyubi Türk devletlerinde görülen bir federal sistemi ortaya koymuş, bu sistemin sonucu olan baştaki sultan ölünce devletin parçalanışını Eyyubi devleti için Selahattin Eyyubi kendi eliyle hazırlamıştır.

Selahattin Eyyubi’nin hakim olduğu topraklardaki Eyyubi devleti kısa zamanda parçalanmıştır. Şurasını vurgulamak gerekir ki Selahattin Eyyubi İslam dünyasında iki farklı mezhebe sahip halife bulunmasını ortadan kaldırmış, İslam dünyasının Sünni-Abbasî halifesi denetiminde sağlanmasını gerçekleştirmeye çalışmışsa da İslam dünyasındaki Şii- Sünni- Harici bölünmesini ortadan kaldıramamıştır. Çünkü Şiiler İran ağırlıklı olarak etrafında birleştikleri bir imamet sistemi oluşturup başına da ehlibeytten bir imam oturtmayı devam ettirmişlerdir.

Hatta bir oranda Şiilerin bir kolu olan Hasan Sabbahçıların oluşturduğu merkezlerinin Alamut kalesi olduğu ve İslam dünyasındaki her karışıklıkta payları olan Sünnilere karşı haçlılarla işbirliğinden çekinmeyen Haşhaşinleri ortadan kaldıramamıştır. Bütün bunlardan sonra Selahattin Eyyubi için Kudüs’ü ikinci defa İslam dünyasına kazandıran dahil eden savaşçı ve becerikli bir sultandır demek mümkündür. Devam edecek…